kompendium lgbtq+

Czyli o co chodzi w całym tym długaśnym skrócie

Tęczowa społeczność określana bywa różnie, jednak najbardziej popularną nazwą — a właściwie skrótem — jest LGBT.

Spotkaliście się pewnie z różnymi wariantami tego skrótu, od wspomnianego powyżej, po nieco dłuższe, z plusami i bez plusów... Niektórzy używają formy LGBT+, inni LGBTQ+ (w tym ja, przyznaję bez bicia), jeszcze inni LGBTQ lub LGBTQA, a nawet LGBTQIA albo LGBTQIAP. I wcale nie są to wszystkie możliwości.

Uff, nic dziwnego, że można się w tym wszystkim pogubić.

Ale nie martwcie się, spieszę z pomocą!

Do tęczowej społeczności należą przedstawiciele wielu mniejszości seksualnych i reprezentanci różnych tożsamości płciowych, a także nasi sojusznicy. Zależy nam na inkluzywności — nikt nie powinien być pomijany — stąd rozwijanie skrótu o kolejne litery. Co nie zmienia faktu, że mogą one być trudne do rozszyfrowania.

Wszyscy wiemy, że LGBT oznacza kolejno Lesbian, Gay, Bisexual oraz Transgender, co jednak z pozostałymi literami? Czemu jest tu I, A i P?

Nie jest to wcale aż tak bardzo skomplikowane, jak może z pozoru wyglądać.

Oto jak rozkładamy skrót LGBTQIAP na czynniki pierwsze:

Rys. 1. Znaczenie skrótu LGBTQIAP

Wobec tego, że niektóre litery są dwuznaczne, skrót ten niektórzy zapisują również jako LGBTQQIAAP.

Wszystko fajnie, ale co to wszystko tak naprawdę oznacza?

Zacznijmy od początku.

*   *   *   *   *   *

By móc w pełni zrozumieć wspomniane wyżej terminy, musimy wiedzieć, czym tak właściwie jest orientacja seksualna i tożsamość płciowa.

Nasza tożsamość może zostać określona za pomocą czterech różnych skali, tzn.:

Rys. 2. Skale, na których możemy określić naszą tożsamość

Każdy z nas plasuje się w jakimś — bardziej lub mniej skrajnym — punkcie na każdej z tych czterech skal.

W przypadku płci biologicznej decydujące czynniki związane są z tym, jak funkcjonuje nasz organizm, czyli jest związana z naszym statusem biologicznym i zazwyczaj jest określana jako żeńska, męska lub interseksualna (tzn. wiążąca się z nietypową kombinacją cech, za pomocą których rozróżnia się płeć żeńską i męską). Jest wiele wskaźników płci biologicznej, m.in. chromosomy płci, gonady, wewnętrzne narządy rozrodcze i zewnętrzne genitalia.

Tożsamość płciowa jest głębokim, wewnętrznym poczuciem bycia chłopcem lub mężczyzną, dziewczynką lub kobietą albo przynależności do innej kategorii płci (np. genderqueer, osoba niebinarna, boygirl, ladyboi), które może lub nie odpowiadać płci przypisanej komuś po narodzinach lub czyimś pierwszo- lub drugorzędnym cechom płciowym. Ponieważ tożsamość płciowa jest wewnętrzna, nie jest ona widoczna dla innych. Określenie tożsamości płciowej jest związane z pojęciem płci kulturowej (z ang. gender) i odnosi się do poczucia bycia mężczyzną, kobietą lub kimś innym (Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne, 2006). Kiedy czyjaś tożsamość płciowa i płeć biologiczna nie są zgodne, taka osoba może się identyfikować na spektrum transpłciowości (Gainor, 2000).

Ekspresja płciowa jest z kolei związana ze sposobem, w jaki dana osoba się prezentuje, m.in. wyglądem fizycznym, doborem ubrań i dodatków oraz zachowaniem, które przekazują informacje na temat płci kulturowej i ról z nią związanych. Ekspresja płciowa może być zgodna lub niezgodna z tożsamością płciową danej osoby.

Orientacja seksualna odnosi się do płci osób, do których odczuwa się pociąg seksualny i romantyczny. Kategorie orientacji seksualnej zazwyczaj zawierały pociąg do osób tej samej płci (geje lub lesbijki), pociąg do osób przeciwnej płci (osoby heteroseksualne) i pociąg do osób obu płci (osoby biseksualne). Niektórzy identyfikują się jako osoby panseksualne lub osoby queer, jeśli chodzi o ich orientację, co oznacza, że określają oni swoją orientację poza binarnym podziałem płci jedynie na „męską” i „żeńską”. Podczas gdy ww. kategorie są wciąż powszechnie używane, badania sugerują, że orientacja seksualna nie zawsze objawia się w sposób możliwy do zdefiniowania za pomocą takich oddzielnych kategorii i zamiast tego występuje na spektrum (np. Kinsey, Pomeroy, Martin, & Gebhard, 1953; Klein, 1993; Klein, Sepekoff, & Wolff, 1985; Shiveley & DeCecco, 1977). Ponadto, niektóre badania wskazują, że orientacja seksualna jest zmienna w przypadku niektórych osób; szczególnie w przypadku kobiet (np. Diamond, 2007; Golden, 1987; Peplau & Garnets, 2000).

Wiemy już więc, jak to jest z orientacją i tożsamością. O co zatem chodzi w skrócie LGBTQ+?

*   *   *   *   *   *

Pierwsze dwie litery — L i G — reprezentują terminy związane z homoseksualnością¹, czyli z ang. Lesbian (lesbijka) i Gay (gej).

Są to powszechnie używane określenia dla kolejno homoseksualnej kobiety i homoseksualnego mężczyzny. Jednak kim tak naprawdę są geje i lesbijki?

Gej to mężczyzna, który odczuwa emocjonalny i seksualny pociąg do innych mężczyzn. W języku angielskim, za pomocą określenia gay identyfikuje się wielu nie tylko homoseksualnych mężczyzn, lecz również homoseksualnych kobiet. Ten termin bywa też używany w odniesieniu do całej społeczności LGBTQ+.

Podobnie, lesbijka to kobieta, która odczuwa emocjonalny i seksualny pociąg do innych kobiet. Wiele kobiet homoseksualnych opisuje się właśnie z pomocą tego określenie. Społeczność i kultura kobiet kochających kobiety lub takich, które inne kobiety pociągają, bywa nazywa lesbijską.

Wobec tego, osoba homoseksualna można być zdefiniowana jako taka, która odczuwa pociąg do osób tej samej płci. Homoseksualista był terminem używanym pierwotnie w środowisku medycznym, żeby „diagnozować” osoby, które nie były heteroseksualne. Niektórzy uważają to określenie za pejoratywne, woląc być określanym jako „gej”, „lesbijka” lub osoba „queer”.

TL;DR, homoseksualność definiujemy jako:

Rys. 3. Definicja homoseksualności

*   *   *   *   *   *

Kolejna litera skrótu — B — odnosi się do osób biseksualnych.

Biseksualnością nazywamy pociąg seksualny i romantyczny zarówno do osób tej samej płci, jak i osób płci przeciwnej.

Osobami biseksualnymi są zatem te osoby, które „dopuszczają możliwość odczuwania pociągu, romantycznego i/lub seksualnego, do osób więcej niż jednej płci biologicznej i/lub kulturowej, niekoniecznie w tym samym czasie, niekoniecznie w ten sam sposób i niekoniecznie w tym samym stopniu” (Robyn Ochs)².

W skrócie, biseksualność możemy zdefiniować jako:

Rys. 4. Definicja biseksualności

*   *   *   *   *   *

Terminami związanymi z kolejną literą skrótu — T — są pojęcia transpłciowości i transseksualności.

Transpłciowość jest określeniem zbiorowym, które ujmuje różnice w tożsamości płciowej w przypadku osób, których przypisana płeć nie zgadza się z ich odczuwaną tożsamością. To określenie obejmuje osoby, które czują, że nie wpasowują sie w binarną strukturę płciową, przez którą ich płeć biologiczna jest określana jako męska lub żeńska. Takie osoby mogą czuć, że ich płeć nie odpowiada ich tożsamości, ale niekoniecznie musi się to wiązać z chęcią chirurgicznej lub hormonalnej korekty płci (Meier & Labuski, 2013).

Osoby transseksualne czują, że przypisana im po narodzinach płeć nie odzwierciedla ich wewnętrznego poczucia płci. Takie osoby mogą lub nie zdecydować się na zmianę ich ciała hormonalnie lub chirurgicznie. Niektóre osoby transseksualne identyfikują się również jako osoby transpłciowe.

*   *   *   *   *   *

Kolejne litery wkrótce...

*   *   *   *   *   *

Jeśli chcesz wiedzieć więcej:

• A. Chaber, Cecylia Jakubczak, Mirosława Makuchowska, Tęcza pod lupą. 2017. Kampania Przeciw Homofobii. (https://kph.org.pl/wp-content/uploads/2017/12/Tecza-pod-lupa.pdf)

*   *   *   *   *   *

Źródła:
◊ Key Terms and Concepts in Understanding Gender Diversity and Sexual Orientation Among Students, Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne, 2015. (https://www.apa.org/pi/lgbt/programs/safe-supportive/lgbt/key-terms.pdf)
◊ Basic Definitions for LGBT* Communities (and Allies), Wingspan. (https://www.acesdv.org/wp-content/uploads/2014/06/WS-Basic-Definitions-for-LGBT-Communities.pdf)
◊ LGBT 101 - the Basics. (http://www.ct.gov/shp/lib/shp/pdf/lgbt_101.pdf)

___________________________________________

¹ Wiem, że często stosuje się termin homoseksualizm, a także inne -izmy przy określaniu orientacji seksualnej. Ponieważ jednak -izmy w języku polskim mogą kojarzyć się z chorobami lub przypadłościami, używam określenia homoseksualność oraz innnych -ości, które są nacechowane bardziej neutralnie.
² Cytat pochodzi z prezentacji Robyn Ochs, Understanding Bisexuality: Challenging Stigma, Reducing Disparities, and Caring for Patients (http://www.lgbthealtheducation.org/wp-content/uploads/Understanding-Bisexuality-Final.pdf).